BÖLÜM 2:

   KALKIŞ:

  Kalkış çalışmalarına başladığınızda gaz kolunu azar azar açarak pratik yapmak gerekir. Motorun tork etkisini, yan rüzgarın etkisini giderecek kumandalar ile uçağın düzgünce hızlanması ve hafif bir yukarı elevatör darbesi yerden kesilmesi sağlanmalıdır.

Kalkış nasıl yapılır?

   Taksi çalışmalarını takiben uçak pist başına alınarak rüzgara karşı dönmeli ve durmalıdır. Kalkışa hazır olunduğunda motor tedrici olarak ivmelendirililerek kalkış koşusuna başlanmalıdır. Uçak yeterince düz bir çizgide hızlandığında hafifçe elevatörü çekerek belli bir açı ile   emniyetli bir yüksekliğe kadar tırmanışa geçmelidir. Kolay gözüküyor , öyle değil mi?

   Uçak havalandıktan sonra  150 metre kadar düz bir çizgide yükseldikten sonra  bir dikdörtgenin ikinci kenarını oluşturmak üzere irtifa kaybetmeden  dönülmelidir. 

Kalkış sırasında  neler yaparız?

1- Taksi denemesinden sonra uçak pist başında burnu rüzgara doğru olacak şekilde rölantide durur. Pilot “KALKIŞ VAR” diyerek  kalkış olacağını herkese duyurur.

2- Gazı tedrici olarak arttırırız.

3- Motor torkunun etkisini karşılamak için yeteri kadar sağ ruder  veririz. Ruder kumandası yan rüzgarda da gerekli olabilir.

4- Arkadan tekerli uçaklarda kuyruk kalktığında, elevatör vererek uçağı yerden keseriz. Önden tekerli uçaklarda  yeterli hıza ulaşıldığında hafifç yukarı elevatör vererek tekerler yerden kesilir.

5- Gerekli emniyet mesafesine çıkana  kadar eğer gerekirse yukarı elevatör tırmanma açısını düzgün tutmak için hafif hafif verilebilir. Genellikle motor bu işi kendisi halledecektir.

6- Ruder ve aleron ile kanatların düzgün tutulabilmesi için gereken kumandalar verilir.

7- Kalkış tamamlandığında pilot  “KALKIŞ TAMAMLANDI” diyerek herkesin duyacağı şekilde kalkışın tamamlandığını duyurur.

İYİ BİR KALKIŞ İÇİN KONTROLLER:

 1- Uçağımız düz bir çizgide gidebiliyor mu?  İyi bir kalkış için iniş takımlarının düzgün bir  koşu yapabilecek şekilde ayarlanmış olmaları gereklidir.

    Vericimizin ruder trim düğmesini ortaya getirip alıcı ve vericiyi açın (Uçuş alanında kendi vericinizle aynı frekansta uçan kimse olmadığından emin olduktan sonra) .  Ruderın düzgün olup olmadığını kontrol edin. Ayar gerekliyse klevisinden ayarlayın. Rüzgarsız bir havada hafif meyilli ve trafiksiz bir yolda motorları çalıştırmadan uçağı yokuş aşağı bırakırsak ruder ayarının doğru olup olmadığını saptayabiliriz. gerekli düzeltmeleri yapabiliriz. Burun veya kuyruk tekerini ayarlayarak uçağın düzgün bir hatta ilerlemesi sağlanabilir. Keza ana iniş takımlarının da düzgün yerleştirilmiş olup olmadıklarının da kontrol edilmeleri gereklidir. Arkadan tekerlekli uçaklarda ana iniş takımlarının lokalizasyonu genellikle kanatların hücüm kenarına gelmekle beraber planda gösterilen lokalizasyondan ayrılmamak gereklidir.

    Ana iniş takımlarında caster ve chamber açılarının olması uçağın daha düzgün yol almasını sağlayacaktır.  Ana iniş takımlarının tekerlerine yukarıdan baktığınızda tekerleklerin uçağın burnuna doğru eğimli olmaları gereklidir. Tekerleklere önden baktığınızda da teker akslarının  uç kısımlarda aşağıya doğru eğimli olmaları gereklidir . Skoda bacak olarak adlandırdığımız gibi .

    Önden tekerlekli uçakların inişte ve kalkışta daha kontrollü olduklarını biliyoruz.  Modelciler arasında  " Gerçek pilotlar arkadan tekerlekli uçak kullanırlar." gibi yanlış bir kanı vardır.Bizim gerçek bir pilot olmadığımızı aklımızdan çıkarmamamız gereklidir.

    Önden tekerli bir uçağın kalkışında , uçağı pist başına aldıktan sonra , gaz kolunu yavaş yavaş ileri vererek(2-4 sn kadar) uçağın hareketlerini izleriz . Bunu rölantiden tam gaza geçerek de yapabiliriz.

    Uçağımızı düzgün gidecek şekilde ayarlamış olsak bile,  uçak  sola doğru dönmeye başlayabilir. Bu motorun tork etkisi ile gerçekleşir. Biraz sağ ruder vererek bu etkiyi kaldırabiliriz. Gerekirse tedrici olarak ruder’ı azaltırız. Uçak kalkış hızına ulaştığında pist üzerinde hafiflemeye başlar. İşte bu an hafifçe elevatörü çekmemiz gerekir. Elevatörü uçak pistten hafifçe yükselmeye başlayacak kadar vermek gereklidir. Uçağın sıçraması istenmez. Uçağın pistten ani bir hareketle yukarı fırlaması fazla elevatör verdiğimizin işaretidir. Uçağın tırmanış çizgisini  koruyacak şekilde yukarı elevatörü beslemek gerekebilir. Yine uçağı düz bir çizgide tırmandırmak için ruder kullanırız. Uçağın kanatlarının yere paralel olmasını ise aleron kumandası ile sağlamamız gereklidir.

    Kuyruktan tekerlekli uçaklarda taksi yaparken uçağa hakim olmanın yolları denenmelidir. Kalkış yapmaya yeltenmeden , yavaş gazda ve tam gazda, rüzgara doğru hızlanışlar yapmalı ve uçağa hakim olmak için yeterli beceri kazanılmaya çalışılmalıdır.  Kuyruktan tekerlekli uçakların kalkışında öncelikle kuyruk kısmı kalkar, bu durumda , tekerleğin görevini ruder üstlenecektir. Ruder kumandasına hakim olmak çok önemlidir. Motor torku veya rüzgar uçağı bir tarafa ruder diğer tarafa döndürmeye çalışacaktır. Ruder kumandasının fazlalığı pist üzerinde "S" yapılmasına neden olacaktır. Bu nedenle ruder kumandasını geliştirmek gereklidir.

YAN RÜZGAR :

    En ideal kalkış, piste paralel,  hafif fakat devamlı esen rüzgara karşı yapılır, ikinci en iyi durum havanın sakin olduğu rüzgarsız bir ortamdır, rüzgarın piste bir açıyla estiği   durum ise en az istediğimiz rüzgar şeklidir.  Şiddetli yan rüzgarlarda uçak, rüzgar içine doğru dönmek isteyecektir. Bunu tolere edebilmek için rüzgarın estiği yönün aksi tarafına ruder kumandası verilmesi gerekli olacaktır. Rüzgar uçağın sol tarafından piste doğru esiyorsa, uçağa sağ ruder vererek düzeltmek gereklidir.  Çok şiddetli ve tam yandan esen rüzgarların uçağı yerdeyken  ters çevirmeye çalışacağını ( Özellikle kanat alanı geniş, dihedral açısı büyük ve üstten kanatlı uçaklarda ) aklımızda tutarark  aleron kumandasını hafifçe rüzgarın estiği tarafa doğru (Rüzgar uçağın solundan piste doğru esiyorsa  sol tarafa doğru ) hafifçe aleron tutarak  uçağımızın kanatlarının yere paralel kalmasını sağlamamız gereklidir.  Rüzgarın yandan estiği durumlarda taksi çalışmaları yaparak  uçağımızı tanımaya, rüzgara karşı tepkilerini anlamaya çalışmalıyız. 

YARIŞMALARDA HAKEMLERİN KALKIŞ İÇİN DİKKAT ETTİKLERİ DURUMLAR:

Taksi bitiminden sonra hakemlerin dikkat ettikleri 5 durum vardır.

1-     Model, pilot veya yardımcısı tarafından itme veya çekme şeklinde bir düzeltme yapmadan     

      havalanmalıdır.

2-Model pist üzerinde hayali bir çizgi üzerinde gidiyormuşçasına düzgün hızlanmalıdır.

3-Havalanış sıçrama şeklinde değil, tedrici olmalıdır.

4- Uçak kalktıktan sonra piste tekrar dokunmamalıdır.

5-Tırmanış açısı düzgün olmalı, basamaklı bir yapı göstermemelidir. Uçak sanki bir ray 

   üzerinde gidiyormuş gibi yükselmelidir.