BÖLÜM 5
DİKDÖRTGEN İNİŞ YAKLAŞIMI:
Öğrenmesi kolay, çok iyi yapılması için zor kumandalar gerektirmeyen bir çalışmadır. Oldukça iyi bir eğitim çalışmasıdır. Amaç, uçağı yavaşlatarak aşağıda istediğimiz yere indirmeyi öğrenmektir. İyi bir yaklaşım yapmanın büyük bir kısmı, pist üzerinde iniş yapacağımız yere , gökyüzünde rehberlik yapacak yeri tanımayı öğrenmektir. Bu noktayı bir kez öğrenirsek, bundan sonra bulmak çok kolay olacaktır.
Bu manevra uçağın pist ortasından ve/veya iniş halkası içinden rüzgar içine doğru hareket etmesiyle başlar. 150 metre kadar rüzgar içinde uçtuktan sonra 90 derece yan rüzgar bacağına dönüş yapılır. 100 metre kadar yan rüzgar bacağı uçulduktan sonra 90 derecelik dönüşle rüzgar altı bacağı 200 metre uçulur. Yine 90 derecelik dönüşle ikinci yan rüzgar bacağı 100 metre uçulur. 90 derecelik dönüşle rüzgar içine final yaklaşım bacağı uçulur. Bu bacakta uçak iyi bir iniş hızı yakalayarak irtifa kaybeder. 8 - 10 metre yüksekliğe gelene kadar uçak irtifa kaybeder. Daha sonra tekrar gaz verilerek patern uçuşu tekrar edilir. Yarışmalarda bu hareketin tamamlanması ya bir touch down ya da iniş ile de olabilmektedir.
Dikdörtgen iniş yaklaşımında kontrol kumandaları sıralaması:
Pist üzerinden düzgün bir kalkış yaparak 150 metre ileride 75 metre irtifa kazandıktan sonra ,
1- Aleron ve yukarı elevatör vererek 90 derece yan rüzgar bacağına dönülür.
2- 100 metre uçustan sonra tekrar aleron ve yukarı elevatör ile 90 drece dönülerek rüzgar altı bacağına dönülür .
3- Gaz kolu geriye alınarak uçağın hızı azaltılır ve
4- Yine aleron ve biraz elevatör ile 90 derecelik dönüş yapılır.
5- Gerekirse yukarı elevatör hafif hafif verilerek uçağın hızı ve süzülüş oranı azaltılır.
6- Yine 90 derecelik dönüşle pist karşılanır. Final yaklaşımı başlar.
7- Yukarı elevatör ile uçağın çökme oranı ayarlanır. Çok elevatör yavaş bir çökme, az elevatör daha çok çökme sağlar. Elevatörün aşırı çekilmesinin uçağı hızsız bırakabileceğini ve stall olarak düşmesine neden olacağını akıldan çıkarmamamız gereklidir.
Dikdörtgen iniş yaklaşımının öğrenilmesi :
1. ADIM : BİR DİKDÖRTGENİN KENARLARINDA UÇMAK
Yukarıda anlatılan uçuşa elverişli sakin ve rüzgarın piste paralel estiği bir gün, bu çalışamya başlamak uygun olacaktır. İlk uçuşlarda uçağımızın 100 x 600 metre boyutlarında hayali bir dikdörtgenin kenarlarında uçurulması için çaba harcamamız gereklidir. Bu dikdörtgeni oluştururken uçağın dönüşlerde irtifa kaybetmemesine dikkat edilir. Dönüşlerimizin 90 derece olması ve geniş olarak gerçekleştirilmesi gereklidir.Yan rüzgarın etkisi ile ucağın hayali dikdörtgenin içine veya dışına doğru kaymaması için gerekli düzeltmeleri yapmalıyız. Uçağın bizi yönetmesi değil, bizim onu istediğimiz bir çizgi üzereinde tutmamız gereklidir. İlk uçuş eğitimlerinde yaklaşım bacağında irtifa kaybetmemiz gerekli değildir. Ama son final dönüşlerinde uçağın pisti karşılamasını amaçlamalıyız.
2.ADIM : UÇAĞI YAVAŞLATMAK: Uçağa hakimiyet sağladıktan sonra artık uçağın yavaşlatılması öğrenilmelidir. Emniyetli bir yükseklikte gazı azaltmak ve biraz yukarı elevatör tutarak uçuş seviyesini korumak bize uçağımızın emniyetli uçuş hızı konusunda bilgilendirecktir. Uçağımız emniyetli bir yükseklikte rüzgar altında uçarken gaz azaltılır. Yukarı elevatör verilerek uçağın seviyesi korunarak uçak yavaşlatılmaya çalışılır. Gaz biraz daha azaltılır yukarı elevatör biraz daha arttırılır. Uçak nasıl reaksiyon verecektir. Uçağın başını düz tutabilmek için aleron veya ruder kumandası verilir. Eğer uçak snap roll yaparak dalışa geçiyorsa bütün kumandalar normal konumlarına getirilir uçağın biraz daha dalış yaparak hızlandırılmasından sonra yukarı elevatör vererek uçağın dalıştan kurtulması sağlanır. Gaz açarak tekrar yükselişe geçilir. Dikdörtgen uçuş ile her rüzgar altı geçişinde bu işlem tekrarlanır. Uçağımızın stall hızına aşina olana kadar bu çalışmayı yapmamız lazımdır. Uçağınız yavaşladıkça aleronlarınızın etkisinin azaldığını hissedeceksiniz. Belki de aleron kumandalarınız etkisiz kalacaktır. Ruder kumandasının, bu gibi hızın azaldığı durumlarda, çok daha etkili olduğunu çalıştıkça anlayacaksınız.
ADIM 3: UÇAĞI ÇÖKERTMEK:
Bu çalışmada hedefiniz rüzgar altı bacağında ve yan rüzgar bacağında uçağın uçuş hattından alçaltılması ve final yaklaşım için pistin karşılanmasıdır. Gaz rüzgar altında rölantiden biraz daha fazla olacak şekilde azaltılır. Uçak yavaşlayarak alçalmaya başlayacaktır. yan rüzgar bacağında da uçağın alçalması devam edecektir. Final yaklaşım dönüşünde 10 metrelik bir irtifaya inilmiş ve pist karşılanmış olmalıdır. Bu irtifadan sonra gaz yavaş yavaş açılarak tekrar irtifa kazanılmaya başlar. Çalışma tekrar edilir.
4. ADIM: FİNAL YAKLAŞIMI:
Uçağımızı iniş yüksekliğine getirelim. Dikdörtgenin ilk üç ayağını tamamladıktan sonra (Pisti karşılamış olmamız şarttır) motoru rölantiye almamız gereklidir. Uçak aşağı doğru gelmeye başlamıştır. Uçağın burnu hafifçe aşağı doğru olmalıdır. Pistten uçağa baktığımızda uçağın bize doğru düzgün olarak yaklaştığını görmeliyiz. Uçağın kanatlarını yere paralel tutmak için çok dikkatli ve hafif aleron kumandaları vermemiz gerekli olabilir.
Eğer uçak bize doğru çok hızlı bir yaklaşım yapıyorsa hızını kesmek için biraz yukarı elevatör verebiliriz (Devamlı tutmak gerekli değildir). Uçağın aşırı hızsız kalıp stall olmaması için azami dikkati göstermeliyiz. Eğer gerekirse hafifçe gaz vererek uçağı tekrar hızlandırabiliriz. Unutmayın, uçağın burnu hafifçe aşağı doğru olduğu sürece stall olma riski de azdır.
Final yaklaşımı yaptıkça uçağın süzülüş yoluna konsantre olmalısınız.Uçağı indirmek zorunda değilsiniz. Gazı açarak inmekten vaz geçebilirsiniz. Unutmayın gaz açtıkça motor torku uçağı sola doğru yatırabilir. Gazı aniden değil, tedricen arttırınız. Dönüşlerimizin düzgün ve geniş olarak yapılması , uçağın dalışa geçerek hız kazanmasını önleyecektir.
ÜZERİNDE DURMAMIZ GEREKEN DİĞER ŞEYLER:
Rüzgarın zaman zaman ters yönden eseceğini göz ününde tutarak her iki yönden yaklaşım çalışmaları yapılmalıdır. Yarışma zamanı muhakkak rüzgar sizin alışık olduğunuz yönden değil ters yönden esecektir. Rüzgarın yandan estiği durumlarda ruder kumandası çok gerekli olacaktır. Rüzgarın sizi pist dışına atmamamsı için ruder kumandasını oldukça rahat kullanır hale gelmeniz gereklidir. Bunu kazanmak için yaklaşım bacağında sağ ve sol ruder kumanlaları verebilirsiniz. Aleron kumandası kanat uçlarını yatırır, ruder ise uçağın kuyruğunu sağa veya sola hareket ettirir. Ruder kumandası ile uçağın yatay konumu bozulmayacaktır. Uçağın yan rüzgarda kapaklanmaması için size bir ip ucu vermek istiyoruz. Rüzgarın estiği tarafa doğru ruder kumandası vererek uçağın burnunu rüzgara doğru çevirmeniz gereklidir. Uçak piste dokunmadan önce ruder kumandasının düzeltilmesi gereklidir. bazı uçaklar ruder kumandası düzeltildikten sonra burnunu aşağı düşürebilirler. Biraz yukarı elevatör vermeye hazırlıklı olmak gereklidir.
YARIŞMLARDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR:
1- Diğer manevralarda olduğu gibi, bundada hareketlerin düzgün ve devamlılığı olmalıdır. Dikdörtgenin çevresinde dolaşıp aşağı alçalış sanki uçağın bir rmpa üzerinden kayarak bize doğru gelmesi şeklinde olmalıdır.
2- Dikdörtgenin bacakları düzgün ve birbirlerine dik olmalıdır.
3- Uçak dikdörtgen etrafında burnunu aşağı yukarı, kuyruğunu sağa sola , kanatlarını aşağı yukarı titretmeden uçmalıdır.
4- Patern uçuşa bir kez başlandığında tamamlanmalıdır. Vaz geçmek 0 puan verilmesine neden olur.
5- Uçağın dikdörtgen çevresinde kabarması , tırmanışa geçmesi istenmez.