BÖLÜM 9
TONO / 3 TONO (ROLL/ THREE ROLLS)
Bir önceki bölümde yukarı elevatör ve gaz kumandaları kullanarak yapılan bir figürü çalışmıştık. Aleron kumandası ile kanatları yere paralel tutarken ruder kumandası ile kuyruk kısmını bir çizgi üzerinde tutabilmek için kullanmayı öğrenmiştik. Bu bölümde, yatay tono (roll) atmak için aleron kontrolü yanısıra, dikkatlice zamanlandırılmış aşağı ve yukarı elevatör atışlarını öğreneceğiz. Uçağımızın iyi trim edilmiş olması ve aleron kontrolünün iyi bir tono hızı için ayarlanmış olması gereklidir.
Tono :
Bu manevra düz ve seviyeli bir uçuşla başlar. Rüzgar altına veya rüzgar içine doğru yapılabilir. Rüzgar altında yapılan tonolar daha uzun olurlar. Uçak uzun ekseni etrafında sağa veya sola doğru tam bir dönüş yapar. Bu dönüş yaklaşık olarak 5 sn kadar sürer.
Kontrol sıralaması:
Tam gazla düzgün ve seviyeli uçulur.
1- Tam sağ veya sol aleron kumandası verilir.
2- Uçak ters uçuşa geçerken uçağın dalışa geçmesini önleyecek kadar aşağı elevatör verilir.
3- Uçak düzelirken aleron kumandası serbest bırakılır
4- Bir miktar yukarı elevatör verilebilir. 25 - 30 metre kadar düz uçuşla devam edilir.
TONO'NUN ÖĞRENİLMESİ:
Tono hareketinin öğrenilmesi sırasında ilk aklımızda tutmamız gereken şey , uçak terse döndüğünde elevatör kumandasının ters çalıştırılacağıdır. Uçak ters döndüğünde aşağı elevatör kumandası verilerek uçağın dalışa geçmesi engellenir. Çocuğunuzun oyuncak uçağı ile alıştırmalar yapılabilirsiniz.
Bilmemiz gereken bir kaç şey de uçağın tono hızı ile yukarı ve aşağı elevatör atışlarıdır. Bir çok pilot tonoyu rüzgar altında atarak daha uzun bir tono elde ederler. Bu durumda elevatör kontrolü de daha kolay olmaktadır. Sola veya sağa doğru tono atılabilir. Sola doğru tono, motorun tork etkisi ile sağa atılan tonoya göre daha hızlı gerçekleşir.
Şunları akıldan çıkarmamalıyız:
1- Neyi ne zaman yapacağımızı, yani kontrol sıralamasını;
2-İlk denemelerde yaklaşık 30 derece dalışa geçebileceğimizi düşünerek , emniyetli bir yükseklikte yapmayı;
3- Manevrayı başımızın üzerinde değil , güneşi arkamıza alarak önümüzde yapmayı.
1. ADIM:
İlk tono denemelerinizde yükseliş veya alçalış kumandalarını kendinize dert etmeyin. Kendinizi yanlızca aleron kumandasına konsantre edin ve uçağınızı izleyin. Uçağın terse dönüşünü ve tekrar düzeldişini izleyin. Bu arada uçağınızın tono hızını da anlamaya çalışın.
2. ADIM:
Aleron atış hızının ayarlanması. Uçak bir buçuk saniyede bir tono atabilmelidir. Eğer daha hızlı tono atan bir uçağınız varsa uçak bir çizgi film kahramanı gibidir. Aynı zanamda çok hızlı tono atışlarında yükseliş ve alçalış kumandalarını verecek zaman olmayacaktır. Eğer tono hızı gereğinden fazla yavaş ise uçak bir taraftan diğer tarafa yıkılıyormuş hissi uyandırır . Kılıcına uçuş daha uzun süreceğinden uçağı uçuş hattında tutabilmek için ruder kumandası vermek gerekebilir. (Yavaş tono da olduğu gibi). Aleron atışlarını arttırmak için çeşitli yöntemler vardır. Servo üzerinde , klevis dıştaki deliklere yerleştirilir. Aleron rodlarında ise daha kısa bir kol sağlanmaya çalışılrsa, aleron atışları artacaktır. Aleron atışlarını azaltmak için tam tersi işlemler yapılmalıdır. Aleronların etkisinin arttırılmasına yardım edecek bir başka yöntem eklem açıklıklarının kapatılmasıdır. Bir seloteyp bu işi kolayca yapacaktır. İşi büyütmek isterseniz eklem aralığını filim ile de kaplayabilirsiniz.
3. ADIM:
Çalışmanın üçüncü adımında amaç, uçak terse döndüğünde alçalış vermeyi, uçak düzelirken yükseliş vermeyi öğrenmektir. İyi yapılan bir tonoda, uçak sanki burnyla kuyruğundan geçen düzgün bir çubuk etrafında dönüyormuş hissi uyandırmalıdır.
Çalışmaya başlarken uçağınızı 30 derece tırmanışa geçirin (emniyet için) ve tam sol veya sağ aleron vererek tonoyu başlatın. Uçak terse geçtiğinde dalışa geçecektir. Bunu önlemek için alçalış kumandası vermek gereklidir. Uçak düze geçerken ise birazcık yükseliş vererek uçağın burnunu haraketin başladığı seviyede bitirmesini sağlarırz.
Alçalış kumandasını vermeye kanatlar tam terse geçmeden biraz önce vermeye başlamamız gereklidir. Uçak tonoyu tamamlamaya yakın yükseliş kumandası vermeliyiz. Alçalış ve yükseliş kumandalarını verme zamanını çok çok pratik yaparak kazanabiliriz. Çalışmalarımız ilerledikçe 30 derecelik tırmanış açısını yavaş yavaş azaltarak düz hatta uçarken tono atma çalışmalarına devam edilmelidir.
4. ADIM:
Manevrayı iyileştirme çalışmaları: Tono atma çalışamalarını iyileştirmenin anlamı, uçağın tononun bitişinde, harekete başladığı seviyede ve doğrultuda olmasıdır. Eğer alçalış ve yükseliş kumandalarını gereken yerde ve zamanda verdiyseniz harekete başladığınız seviyede tonoyu bitireceksiniz demektir. Buna ek olarak aleron kontrolünün de sağlanmış olması gereklidir. uçağın çıkışta kanat seviyesinin düzelmiş olması gereklidir. Yetersiz veya fazla aleron kumandası uçağın çıkışta sağa veya sola yatık kalmasına neden olur. aleron kumandasını normale getireceğiniz zamanı da çalışarak kazanmalısınız.
ÜÇLÜ TONO:
Tono atmayı ilerlettikten sonra üç loop arka arkaya atmayı deneyebilisiniz. Kurallar aynıdır. Emniyet için hafif yükseliş vererek manevraya başlayabilirsiniz. Önce iki tono arka arkaya atmaya çalışın bunu da başardıktan sonra üçünü arka arkaya yapmaya çalışın.